بسم الله الرحمن الرحیم
مشارکت مردمی و برقراری ارتباط موثر
نقش تعاون از لحاظ اقتصادی ، سیاسی در پیشبرد اهداف نظام مقدس جمهوری اسلامی به كسی پوشیده نیست و با عنایت به سیاست های كلی اصل 44 قانون اساسی و اهمیت توسعه و ترویج فرهنگ تعاون در بین اقشار مختلف مردم و مسئولین هر ساله روز 13 شهریور ماه روز ملی تعاون و از تاریخ 13 لغایت 19 شهریور نیز تحت عنوان هفته تعاون نامگذاری شده است تا در این هفته تعاون توانمندیهای بخش تعاون را به جامعه معرفی نماید و با سعی و تلاش و حضور كلیه اقشار جامعه بخصوص تعاون گران را جهت برنامه ریزی و مشاركت و تعاون جمعی زمینه سازی نمود تا همیشه شاهد رشد و شكوفایی بیش از پیش بخش تعاون در كشور اسلامی خود باشیم .
نظام اجتماعی و حیات سیاسی جامعه ی بشری به تعاون و مشاركت اعضای آن بستگی دارد كه این امر نیز از طریق « مشاركت مردمی » تحقق می پذیرد . اما از سوی دیگر ، برای جلب بیشتر مشاركت مردم در امور مربوط به كشور ، باید بتوان با آنان ارتباط موثرتری برقرار نمود تا از ظرفیتهای وجودی افراد در تمامی زمینه ها استفاده كرد بنابراین ، آنچه امروزه بیش از هر زمان دیگر ، ضرورت دارد بررسی ویژگیهای مشاركت است . به همین سبب است كه بسیاری از پژوهندگان و صاحبنظران موضوع مشاركت معتقدند كه این اصطلاح ، مفهوم جدیدی نیست ، اما باید آن را با دیدی نو نگریست . این اصطلاح ، همانا مترادف همكاری نیست ، بلكه شیوه ای است از اداره ی امور متناسب با نیروهای جدید و قدرتمند فعال دنیای كنونی بر همین اساس ، برای انتخاب نگاه جدیدتر ؛ ضرورت دارد كه نخست وضعیت موجود مشاركت ، ارزشیابی گردد و در پرتوی دستاوردهای حاصل از این ارزشیابی ، تلاشهای لازم برای سازماندهی آن انجام شود . در چنین فرآیندی است كه می توان دستاوردها را تقویت نمود و كاستی ها را كاهش داد یا بر طرف كرد و نیز بر همین اساس است كه می توان به جلب مشاركتهای مردمی و برقراری ارتباطی موثر با مردم ، اعتماد نمود و امیدوار بود .
تبیین رابطه ی بین « مشاركت » و « مردم »
* مشاركت ( participation ) به مفهومی كه امروزه متداول است ، پدیده ی جدیدی در زندگی جوامع بشری محسوب می شود .
* در این مفهوم ، مشاركت نه تنها یك رهیافت برای رسیدن به توسعه ی پایدار است ، بلكه بنا بر اهمیتی كه دارد خود به عنوان هدف توسعه محسوب می شود . چون بدون مشاركت مردم در تمامی عرصه های فعالیت ؛ توسعه ، امكان پذیر یا حداقل پایدار نخواهد بود .
* در توسعه ی پایدار ، همه ی اقشار ، طبقات و گروههای مختلف سنی و جنسی از جایگاه خاص برخوردارند زیرا تنها در صورت مشاركت مردم است كه برنامه ها و اقدامات توسعه بر اساس نیازهای واقعی مردم پی ریزی می شوند . و چون بوسیله ی خود مردم تعریف و طراحی می شوند ، بنابراین مورد حمایت آنان قرار داشته و پایدار خواهند ماند .
تعریف مشاركت :
* مفهوم مشاركت به معنی دست در دست هم گذاشتن برای انجام دادن كاری است و ابعاد می توان اجتماعی ، فكری ، اقتصادی و حتی سیاسی باشد .
* مشاركت عبارت است از ایجاد نوعی همبستگی ، تعلق و تلاش جمعی میان افراد جامعه به منظور نیل به نظام عادلانه ی اجتماعی
* مشاركت به معنی فراهم آوردن و گسترش بستر نقد مشترك برای هدفهای مشترك است . بر پایه ی ، این تعریف ، هنگامی كه میان گروهی از مردم ، فرصت بررسی و نقد هدفها و مقاصد مشترك فراهم آید و اطلاعات و دانش میان آنان به آیانی مبادله گردد ، امكان دستیابی به شناخت و آگاهی همگانی فراهم می آید و بر اثر آن ، حاصل كار و تلاش گروه ، فزونی می پذیرد .
* مشاركت واقعی ، زمانی است كه مردم از نظر شناختی و عاطفی با یكدیگرشریك شوند و همه ی توان خود را برای یاری رساندن به افراد ، بسیج كنند .
* مشاركت ، درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیتهای گروهی است كه آنان را بر می انگیزد برای دستیابی به اهداف گروهی ، همدیگر را یاری دهند و در مسئولیت كار ، شریك شوند . بر اساس تعریف فوق ، درگیر شدن ، یاری دادن و مسئولیت پذیری ، سه ویژگی مهم مشاركت می باشد .
* مشاركت ، تابع نگرش است كه عبارت است حالت عاطفی مثبت یا منفی نسبت به موضوعی
* مشاركت ، عبارت است از دخالت داوطلبانه ، آگاهانه و همه جانبه ی مردم در همه ی امور اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی و اقتصادی كه هر یك به نوعی با زندگی آنان سر و كار دارد ؛ و تاثیر گذاری بر فرآیندهای تصمیم گیری در این امور .
اهداف مشاركت :
1-از نظر اقتصادی ، افزایش بهره وری است . 2- از نظر روانی ، به رسمیت شناختن ارزشهای انسانی است .
3-از نظر اجتماعی ، تقویت حس همكاری افراد از طریق اختیار دادن به آنان در فرآیند تصمیم گیری است كه موجب می شود از
4- تعارضات موجود كاسته شود و طرفین ، با داشتن حق و فرصت مساوی برای تبادل نظر و تصمیم گیری درباره مسائل ، خود را متعلق به گروه واحد بدانند .
5-از نظر سیاسی ، درگیر شدن فرد در سطوح مختلف فعالیت در نظام سیاسی از حضور در پای صندوق های رای تا كسب منصب حكومتی است كه بطور كلی مبتنـــــی بر حق شهرونــدی می باشد .
لزوم ایجاد نگرش مناسب قبل از هرگونه مشاركت جویی ؛
قبل از اینكه افراد را به شركت در فعالیتهای مشاركتی ، ترغیب و تشویق كنیم ، باید سعی كرد تا ابتدا آنان ؛ نگرش و طرز تفكر مناسبی از كار گروهی و مشاركت داشته باشند به گونه ای كه بتوانند در مقابل اختلاف نظرها ، انتقادها و سلیقه های مختلف از خود انعطاف نشان دهند .
شایستگی هایی كه در حین مشاركت ، تبلور می یابند :
در حین مشاركت ، شایستگی های نوینی تبلور می یابند . این شایستگی های محوری عبارتند از :
خود مدیریتی - تفكر انتقادی - مهارتهای انسجام آفرین ارتباطی - قابلیت یادگیری دو جانبه
تصمیم گیری انعطاف پذیر كه از شروط لازم برای مشاركت موفقیت آمیز محسوب می شود .
پیش نیازهای حق مشاركت مردم در امور اجتماعی :
1- ساختاری مناسب با اندیشه های مشاركتی بوجود آید . در همین راستا ، تمركززدایی از جمله ساختارهایی است كه باید با بررسی كارشناسانه و جدی اجرا گردد .
امروزه به دلایل گوناگون از جمله :
ارتقا یافتن آگاهی های مردم - گسترش اطلاع رسانی و فناوری - كثرت گرایی در اندیشه و حیات اجتماعی ، دیگر اداره امور به صورت سنتی و متمركز امكان پذیر نیست .
2- برای اینكه بتوانیم مردم را ترغیب كنیم تا در امور مورد نظر ما مشاركت داشته باشند ، در ابتدا باید بتوانیم با آنان رابطه ای صمیمی و دوستانه برقرار كنیم تا بدین وسیله آنان ، فعالیتها ، نظریات و پیشنهادهای سازنده و مفید خود را با علاقه و مشتاقانه در اختیار ما قرار بدهند .
مراحل جلب مشاركت مردم :
1- باید در مردم ، نیاز بوجود بیاوریم .
2- باید كاری كنیم كه این احساس نیاز از طریق مردم درك شود و از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار گیرد . مثلا" مردم را از مشكلات و موانعی كه ممكن است در راه رسیدن به هدف با آن روبه رو شوند ، آگاه كنیم .
3- باید مردم بتوانند بین نیاز احساس شده و رفع مشكلات جامعه ، ارتباط برقرار نمایند . همچنین آگاهی در این مرحله باعث بوجود آمدن یك كشش درونی در مردم خواهد شد كه این كشش در حل مشكلات ، كمك موثری خواهد نمود .
ویژگیهای مشاركت موفقیت آمیز :
1-همه جانبه است و در ابعاد فكری ، عاطفی ، عملی ، مالی و ... متناسب با توان افراد شكل می گیرد . 2-داوطلبانه است نه اجباری
3-آگاهانه است نه غریزی . 4 -بر اساس علاقه ها ، نیازها و توانمندیهای افراد و سازمان شكل می گیرد .
5-بر اساس اعتماد و همراهی متقابل اعضاست . 6-مبتنی بر اعتقاد و ارزشهاست7-نیازمند فعالیت هماهنگ تمام اعضاست .
8-دارای اهداف مشترك ، دقیق و بدون ابهام است . 9-حق مشاركت كنندگان در تصمیم گیری ها محفوظ است .
10-آزادی عمل و دفاع از نظر و عملكرد هر فرد مشهود است .
راهكارهایی برای برقراری ارتباط موثر با مردم :
مردم باید شما را در حال كار ببینند . باید برای آنان ، قابل دیدن باشید . باید كارهایی را انجام دهید كه به عقیده ی مردم ، مفید و سودمند است .
باید به میان مردم بروید و شغل و كارتان را برای آنان توضیح دهید . باید به سخنان مردم گوش بدهید و به مسائل و نیازهای آنان توجه كنید .
باید هر زمان كه مردم به یاریتان نیاز دارند در دسترس آنان باشید . مردم را دوست بدارید تا شما را دوست بدارنند .
با آنان همرنگ شوید تا با شما احساس یگانگی كنند . با هر كس متناسب با سن و سال ، - میزان سواد و موقعیت اجتماعی او سخن بگوئید تا به چشم دوست به شما نگاه كنند . - هنر گوش كردن را بیاموزید و در مقابل آنان ، شنونده ی خوبی باشید تا خودشان را با شما بیگانه حس نكنند .
در شادی و غم آنان شریك باشید و در جشن ها و عزاداریهای آنان شركت كنید تا شما را یار و غمخوار خود بدانند . - ا ز پیش داوری در خصوص مردم پرهیز نمائید تا فاصله ی بین خود و شما احساس نكنند . - شرایط مردم را در نظر بگیرید تا به سخنانتان ، بی اعتنا نباشند .
طبیعی ترین راه ارتباط با مردم ، صحبت كردن با آنان است . صحبتهای شما باید روشن ، قابل فهم و راهنما باشد ، پس از نصیحت كردن آنان خودداری كنید
برای بهتر و قابل درك شدن یك موضوع ، باید آن را با ضرب المثل های محلی هماهنگ كرد . در نتیجه مردم از اینكه شما زبان و فرهنگ آنان را می فهمید ، خشنود خواهند شد و آموزش موثر خواهد بود . - همچنین بهتر است در سخنرانی ، مردم را شركت دهید . بنابراین باید جمعیتی كه برای آنان سخنرانی می كنید محدود باشد تا مردم بتوانند در مباحث مشاركت جویند . - بعد از سخنرانی با مردم بحث نمائید . بدین ترتیب می فهمید كه چگونه به خوبی از عهده برقراری ارتباط برآمده اید . - بهتر است در سخنرانی خود از داستان ، مثال ، عكس و پوستر استفاده كنید . در ضمن تمام بحث شما به اضافه ی نمایش عكس و پوستر نباید بیش از 20 دقیقه باشد ، زیرا ممكن است مردم ؛ خسته و ناراحت شوند .
راهكارهایی برای برقراری ارتباط موثر با مردم :
1-مردم باید شما را در حال كار ببینند . 2-باید برای ، قابل دیدن باشید .
راهكارهایی برای ایجاد مشاركت موثر :
* برای ایجاد مشاركت موثر باید ، جامع ترین نگرش را در كلیه ابعاد در مخاطبان ایجاد كرد ، بطوری كه مخاطب ، آگاهی ، اطلاعات و حقایق لازم را برای شناخت زمینه های اجتماعی مشاركت بدست آورد و نحوه ی طراحی و ارائه ی برنامه ها ، علاقه مندی لازم را برای قبول مسوولیتهای اجتماعی در فرد بوجود آورد و در نهایت ، برنامه ها بتوانند مخاطب را برای مشاركت موثر در صحنه های اجتماعی آماده كنند .
* جهت ایجاد آمادگی برای مشاركت جویی ؛ موثرترین طریقه ، خلق موقعیت های اجتماعی و صحنه های علمی است تا مشاركت را منطقی ، واضح و محسوس سازد .
* در ایجاد مشاركت پذیری ، عوامل متعددی از قبیل خانواده ، نظام آموزشی مدارس ، نوع شخصیت افراد ، محیط اجتماعی و ... دخالت دارند كه موثرترین آنها ؛ خانواده و نظام آموزشی مدارس می باشد .
* به نظر بسیاری از صاحبنظران توسعه ، برای ترغیب مردم به مشاركت در امور مربوط به خودشان ، این است كه نخست به آنان اجازه داده شود تا اقدام بع تعیین هدفهای برنامه خود نمایند و آنگاه مورد حمایت قرار گیرند تا بتوانند فعالیتهای خودیارانه را سازماندهی كنند .
تاثیرات افزایش مشاركت مردمی در یك جامعه :
معنویت و اخلاق بر جامعه حاكمیت می گردد . - بهره وری در كار افزایش می یابد - از تمامی منابع محلی به صورت بهینه بهره گرفته می شود . - سرخوردگی از كار و افسردگی كاهش می یابد . - دگرگونی و تحول در امور اجتماعی و فرهنگی پرشتاب می گردد . - ایستادگی ها و مقاومتها كاهش پیدا می كند .- اعتماد مردم به یكدیگر ارتقا می یابد . - مردم سالاری و بالندگی انسانها تحقق می یابد . - انسانها ، مغعول جهان دیگران نمی شوند ، بلكه فاعل جهان خود می گردند . - انسانها ، در تعیین سرنوشت خود شركت می كنند .
شنیدن صدای دیگران برای انسانها ، آسان می شود . - حاشیه نشینی كه نوعی استعمار زدگی است ، از میان می رود . - انسانها ، توان و نیروی بیشتری می یابند و ترس و وحشت ناشی از تنهایی ، رخت بر می بندد . - فرهنگ سكوت در هم می شكند و آگاهی ها افزایش پیدا می كند .
خلاقیتها شكوفا می شود و توسعه ی همه جانبه تحقق می یابد . تولید ، توزیع و مصرف ، نظام مند می شود . عدالت اجتماعی ایجاد می گردد
نتیجه گیری :
برای جلب مشاركت ، باید در مردم ، احساس نیاز بوجود بیاوریم : گاهی یك مسئله مهم و اساسی وجود دارد كه در جامعه نقش زیادی دارد ولی مردم در خصوص آن احساس نیاز نمی كنند . در این گونه مواقع باید از آموزش كمك بگیریم و با دادن اطلاعات لازم به مردم ، در آنان احساس نیاز بوجود آوریم .
باید كاری كنیم كه این احساس نیاز از طریق مردم درك شود و از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار گیرد . مثلا" مردم را از مشكلات و موانعی كه ممكن است در راه رسیدن به هدف با آن رو به رو شوند ، آگاه كنیم .
باید مردم بتوانند بین نیاز احساس شده و جامعه ، ارتباط برقرار نمایند ، مثلا" بتوانند تشخیص دهند كه با رفع این مانع تا چه اندازه در جهت ارتقای سطح كیفی زندگی خود ، پیشرفته و تا چه حد سطح جامعه را ارتقاء داده اند . همچنین آگاهی در این مرحله باعث بوجود آمدن یك كشش درونی در مردم خواهد شد كه این كشش در حل مشكلات ، كمك موثری خواهد نمود .
در مجموع ، منظور از مشاركت مردم ، شركت واقعی انان در تشخیص و تعیین نیازها ، یافتن راه حل مناسب ، تصمیم گیری در برنامه ها ، تقسیم كار و وظایف توسط خود آنان ، تهیه ی تجهیزات و لوازم كار و بالاخره اجرا و ارزشیابی در هنگام انجام كار و استفاده مشترك از نتایج بدست آمده می باشد . /
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 13 شهریور 1390 | توسط:
قاسم گلستانی | |
نظرات()